ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΑΘΗΝΩΝ
«ΑΜΛΕΤ» του Σαίξπηρ σε Σκηνοθεσία-Σκηνικά Νικολάι Κολυάντα, στην Πειραιώς
260
Ο Κολυάντα διαφημίζεται με όλα τα απαραίτητα επίθετα που απαιτούνται για να
φιλοξενηθεί κάποιος σε διεθνή θεατρικά φεστιβάλ. Πρωτοποριακός,
μεταμοντέρνος, αποδομητικός, αμφιλεγόμενος κλπ, κλπ.
Στην περίπτωσή του ενυπάρχουν και μερικά άλλα πολύ γοητευτικά στοιχεία.
Ανήκει στη γενιά των σκηνοθετών της μετασοβιετικής εποχής. Πάλεψε ακόμα και
με τη μαφία (η οποία του έκαψε το πρώτο του θέατρο προκειμένου να το
μετατρέψει σε ρεστοράν), επιβίωσε και πάνω απ’ όλα παραμένει Ρώσος. Ητοι
φέρει την μεγάλη παράδοση όχι μόνο του ρώσικου θεάτρου αλλά και γενικότερα
της λογοτεχνίας. Βρίσκεται ανάμεσα στις δύο κουλτούρες που βρέθηκαν και οι
παλιότεροι ομότεχνοί του. Μεταξύ ανατολής και δύσης. Ανάμεσα στο ρώσικο
μυστικισμό και τον δυτικό ορθολογισμό. Κατάγεται ταυτόχρονα από μία χώρα
που οι τεράστιες κοινωνικοπολιτικές ανατροπές που συνέβησαν τα τελευταία 20
χρόνια, βιώθηκαν από την κοινωνία αλλά και από τους καλλιτέχνες ως «η
τεράστια αποδόμηση» των πάντων.
Αυτό το εκρηκτικό μείγμα συσσωρευμένης ύλης από οργή, θυμό, απαξία ,έλλειψη
πίστης στον ορθολογισμό και το θετικισμό που παρήγαγαν εξ ίσου την αστική
δημοκρατία της δύσης και την σοβιετική δημοκρατία της ανατολής, εκρήγνυται
και συναντά τους μυστικούς δρόμους του παγανισμού και της ζωτικής δύναμης
που συναντάται στις φυλές. Είναι κι αυτός ένας τρόπος επιβίωσης.
Μέσα από αυτό το ψυχικό τοπίο ο Κολυάντα συναντά τον «Αμλετ» αλλά και τον
ίδιο το Σαίξπηρ. Αναρχικά και πρωτόγονα. Ο Αμλετ του υπέροχου Ολέγκ
Γιαγκοντίν δεν είναι ο αμφισβητίας, μελαγχολικός δυτικός πρίγκιπας με τη
φιλοσοφική σκέψη «να ζει κανείς ή να μη ζει». Δεν υπάρχει μόνο στο Βασίλειο
της Δανιμαρκίας κάτι σάπιο. Υπάρχει σε όλον τον κόσμο.
Ετσι όλοι είναι μέρος ενός γελοίου θιάσου, ενός θιάσου τσιρκολάνων που
εκλύουν όμως μία ζωώδη αρχετυπική ενέργεια. Ο ίδιος ο Αμλετ δεν είναι παρά
ένα θηρίο, μια καρικατούρα ανθρώπου που σαρκάζει την ίδια του την ύπαρξη
και φτιάχνει σταυρούς από κόκαλα βοοειδών. Το φάντασμα του πατέρα που
ερμηνεύεται από τον ίδιο τον Κολυάντα, αποτελεί γελοία παιδική
αναπαράσταση, με φτερά αγγέλου και μπλουζάκι με την εικόνα του Χριστού. Ο
Κλαύδιος και η Γερτρούδη δεν είναι παρά δύο φρικιά. Η παράσταση
καθοδηγείται από μία οργιαστική μουσική που το επαναλαμβανόμενο μοτίβο της
δημιουργεί συνειρμούς ιεροτελεστίας. Μα πάνω απ’ όλα είναι ο σκηνικός χώρος
από μπάζα και σκουπίδια (τα τελευταία υπολείμματα της πραγματικότητας) και
μια μπανιέρα πλαστική που μετατρέπεται εύκολα από τάφο σε νυφικό κρεβάτι
και τα πολλαπλά αντίγραφα μιας κινεζικής αναπαραγωγής Τζοκόντας, που
μετατρέπει τον κόσμο σε κακόγουστο αστείο.
Ο Κολυάντα διάλεξε το λουρί για σκύλους ως βασικό σύμβολο της πάλης για την
εξουσία. Ολοι οι ήρωες σέρνουν ή σέρνονται από ένα λουρί που φέρουν στο
λαιμό τους.
Δεν ήταν αισθητικά αδιάφορη η σκηνική λεηλασία του «Αμλετ» από τον Κολυάντα
και ό,τι αυτό το έργο σηματοδοτεί για την δυτική κουλτούρα και αντίληψη .
Φυσικά και τα μοτίβα επαναλαμβάνονταν εκνευριστικά και άβολα για τον θεατή.
Όμως θέλουμε δε θέλουμε διανύουμε την ιστορική περίοδο της αποκαθήλωσης
γενικά των συμβόλων που μας εξέθρεψαν. Ας αποδεχτούμε λοιπόν την αμηχανία
των καιρών και των δημιουργών.
ΜΟΣΧΟΧΩΡΙΤΟΥ ΟΛΓΑ