«Ο ΓΛΑΡΟΣ» του ΑΝΤΟΝ ΤΣΕΧΩΦ
Ένα έργο, Δύο παραστάσεις , δύο σκηνοθετικές οπτικές
Ο «Γλάρος» θεωρείται το πλέον αυτοβιογραφικό έργο του Τσέχωφ.
Το ανέβασμά του στο Θέατρο Τέχνης της Μόσχας (1898) αποκάλυψε στο κοινό την τέχνη του μεγάλου συγγραφέα. Η παράσταση πραγματοποιήθηκλε με μεγάλη επιτυχία.
Εκτοτε ο « Ιπτάμενος Γλάρος» το έμβλημα του «Θεάτρου Τέχνης» της Μόσχας.
Σημειωτέον πως όταν πρωτοανέβηκε στην Αγία Πετρούπολη στις 17-12-1896, όλες οι εφημερίδες και οι κριτικοί έγινε έγραφαν για το «ναυάγιο» της παράστασης.
Ο Α. Τσέχωφ παραμονές της πρεμιέρας ήταν βαριά άρρωστος (η φυματίωσή του είχε κάνει υποτροπή) και μια δεύτερη αποτυχία δεν θα την άντεχε.
Είναι μια κωμωδία με τρεις γυναικείους και έξι αντρικούς ρόλους, με τέσσερις πράξεις, ένα τοπίο με λίμνη, πολλή συζήτηση περί λογοτεχνίας, λίγη δράση και πέντε πούντες αγάπης”.
Εγραφε ο ίδιος στον εκδότη του.
Πόσο κωμωδία όμως μπορεί να χαρακτηρισθεί ένα έργο που καταλήγει σε μια αυτοκτονία και πριν από αυτήν στην καταστροφή της ζωής μια νέας γυναίκας και πριν από όλα αυτά αναδεικνύεται η ματαιότητα της ζωής και της τέχνης. Εκτός κι αν εννοούσε πως είναι τόσο αβάσταχτο το βάρος της ζωής και της τέχνης που μόνο ως κωμωδία μπορεί κανείς να την αντέξει.
Στο έργο αντανακλώνται οι προβληματισμοί του συγγραφέα σχετικά με την τέχνη, τη μάχη κατά της καθημερινής συνήθειας, η αναζήτηση νέων μορφών τέχνης και δημιουργίας, η ευθύνη του καλλιτέχνη μπροστά στις απαιτήσεις της ζωής.
Ο Τσέχωφ ουσιαστικά κατατέμνει την ίδια του την προσωπικότητα στα τρία πρόσωπα του έργου , όπως γράφει ο Αγγλος Δραματουργός Πρίστλι «τον Τριγκόριν, έναν δημοφιλή «συστημικό» καλλιτέχνη , τον «Τρέπλεφ» το λογοτεχνικό του alter ego και τον γιατρό Ντορν, όπως ήταν ο ίδιος που συμμερίζεται τις αναζητήσεις του Τρέπλεφ. Ένα έργο λοιπόν για τη ζωή, την αισθητική μα πάνω απ’ όλα για την αγάπη.
Για το αδιαίρετο του συναισθήματος, την έλλειψη κατανόησης μεταξύ των ανθρώπων, για την ωμή, σκληρή αταξία στην προσωπική μοίρα του κάθε ανθρώπου.
Εν τέλει ένα έργο πλήρες από τις υπαρξιακές αγωνίες του ανθρώπου, όπου τελικά η ζωή χωρίς κάποια «ανθρώπινη κοσμοθεωρία» βουλιάζει στη ματαιότητα και τη φρίκη.
Την ουσία του έργου συμβολίζει η σκηνή στην οποία ο Τριγκόριν δείχνει στη Νίνα το νεκρό γλάρο που χωρίς λόγο σκότωσε ο Τρέπλιεφ. Μα αν ο Τρτέπλιεφ σκότωσε ένα αθώο πουλί ο Τριγκόριν σκότωσε την ψυχή της Νίνας
Ένα από τα κορυφαία έργα του Άντον Τσέχοφ, που έχει ως βασικό προβληματισμό του την καλλιτεχνική δημιουργία και τον ρόλο της τέχνης, σκηνοθέτησε την περασμένη άνοιξη ο Σάββας Στρούμπος, σε μια παράσταση πιστή στη στην ερευνητική μεθοδολογία της δουλειάς του. Η παράσταση της Ομάδας Σημείο Μηδέν, που παίχτηκε στη νέα μετάφραση του Δαυίδ Μαλτέζε, επανέρχεται στο Νέο Χώρο του Θεάτρου Άττις από τις 15 Δεκεμβρίου.
Αντωνία Κάντα©Remaining Time-0:00
Fullscreen
Mute
Σκηνοθετικό σημείωμα
Ο “Γλάρος” είναι αινιγματικό έργο ανοιχτής δομής. Οι δημιουργοί χρειάζεται να αναλάβουν το ρίσκο της κατάβασης στις πιο σκοτεινές περιοχές του υλικού, τότε μονάχα μένουν έκθαμβοι από τον πλούτο, τις πολλαπλές διαστάσεις και τη συνθετότητα του έργου του Τσέχωφ. Και πάλι, όμως, η κατάβαση στον πυρήνα του υλικού δεν είναι αρκετή. Το έργο χρειάζεται να “διαβαστεί” με τέτοιον τρόπο που να επιτρέπει ταυτόχρονα το ρίζωμα στον πυρήνα και την αποκάλυψη όλων των εγκάρσιων διαδρομών του κειμένου. Στον “Γλάρο”, ο Τσέχωφ προσκαλεί τους δημιουργούς να συμπορευθούν μαζί του στις κειμενικές ατραπούς και σε όλη τη δαιδαλώδη περιπέτεια εξόρυξης των πολύτιμων μετάλλων του υλικού. Δεν μπορείς παρά να ακούσεις και να ανταποκριθείς θετικά σε αυτό το κάλεσμα.
Αντωνία Κάντα©
Τα έργα του Τσέχωφ είναι έργα μετάβασης. Γράφονται σε καιρούς που ένας ολόκληρος κόσμος είναι έτοιμος να καταρρεύσει και ένας νέος κόσμος αρχίζει να δείχνει τις πρώτες σπίθες της γέννησης του. Και πάλι, όμως, οριστική λύτρωση δεν επέρχεται. Τα δαιδαλώδη ερωτήματα για την ανθρώπινη κατάσταση παραμένουν πεισματικά ανοιχτά. Στον Τσέχωφ βλέπουμε τη σύγκρουση ύπαρξης και ιστορίας. Η σύγκρουση αυτή απορυθμίζει τις συμπεριφορές, διαστρέφει την επιθυμία, αποσυντονίζει τα συναισθήματα και τις σκέψεις των προσώπων. Το ερώτημα “Ποιος είμαι; Τι είμαι;”, που απευθύνει ο Τρέμπλιεφ στον εαυτό του ως ψίθυρο, ακούγεται εκκωφαντικά και αφορά όλους μας. Ποιος είναι ο άνθρωπος σε καιρούς μεταβατικούς, όπου τίποτα δεν μπορεί να συνεχίσει όπως ήταν, τίποτα δεν μπορεί να μείνει στάσιμο και τίποτα δεν μπορεί να προχωρήσει χωρίς το άλμα προς έναν ουτοπικό ορίζοντα υπεράσπισης του ανθρώπινου μέσα στον άνθρωπο;”.
Αντωνία Κάντα©
Στην παράσταση ερμηνεύουν οι ηθοποιοί: Άννα Μαρκά Μπονισέλ (Πιερρότος), Γιάννης Σανιδάς (Τρέμπλιεφ), Ελπινίκη Μαραπίδη (Νίκα), Ρόζυ Μονάκη (Αρκάντινα), Σάββας Στρούμπος (Τριγκόριν). Τα σκηνικά και κοστούμια είναι της Κατερίνας Παπαγεωργίου, οι φωτισμοί του Κώστα Μπεθάνη, το ηχοτοπίο του Λεωνίδα Μαριδάκη.
Σημειώνεται ότι η παράσταση τιμήθηκε από την Ένωση Κριτικών Θεάτρου και Παραστατικών Τεχνών με το Βραβείο Καλύτερης Παράστασης για την καλλιτεχνική περίοδο 2023-24 καθώς και με το Βραβείο Νέας Ηθοποιού στην Άννα Μαρκά Μπονισέλ.