ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΑΘΗΝΩΝ
«ΓΥΝΑΙΚΕΣ», Σύνθεση έργων του Σοφοκλή, σε Σκηνοθεσία Ουαζντί Μουαουάντ και
μετάφραση στα Γαλλικά του ποιητή Ρομπέρ Νταβρέ, στο Ηρώδειο
Δεν ξέρω αν αδικήθηκε ο λιβανικής καταγωγής καναδός σκηνοθέτης Ουαζντί
Μουαουάντ από την μειωμένη προσέλευση θεατών στο Ηρώδειο το Σάββατο 9
Ιουλίου (συμμετείχαν περίπου χίλιοι, παραμένοντας περίπου οι μισοί έως το
τέλος) και την ματαίωση της παράστασης την επομένη, ή αν είχε βαρύνει το
κλίμα, πρώτον από την προαναγγελία της εξάωρης παράστασης (έξι ώρες στις
μαρμάρινες κερκίδες του Ηρωδείου είναι κανονικό test αντοχής μέσης) και
δεύτερον από τον σχετικό θόρυβο για την συμμετοχή του Μπερτράν Καντά, του
γάλλου μουσικού και ηγετικής μορφής του ροκ συγκροτήματος Noir Desir. Με
αφορμή την παράσταση ο κόσμος όλος θυμήθηκε ότι ήταν αυτός που ξυλοκόπησε
μέχρι θανάτου τη σύντροφό του, ηθοποιό και ενεργή φεμινίστρια Μαρί
Τρεντινιάν. Για την πράξη του αυτή φυλακίστηκε, εξέτισε μέρος της ποινής
του και αποφυλακίστηκε.
Και το ερώτημα που έθεσαν πρώτοι οι καναδοί και μετά οι γάλλοι ήταν, πώς
μπορεί να συμμετάσχει σε μια παράσταση με θέμα «τις γυναίκες» ένας
αποδεδειγμένα δολοφόνος μιας από αυτές;
Στα ζητήματα της τέχνης δεν είμαι αυτή που εμπλέκουν ηθικολογικά ζητήματα,
άλλωστε ποιος μπορεί να υποστηρίξει ελαφρά τη καρδία ότι ένας
αποφυλακισμένος πρώην κατάδικος πρέπει να καταδικάζεται κάθε μέρα και για
όλη του τη ζωή από την υπόλοιπη κοινωνία;
Μήπως η ίδια η τέχνη μπορεί να αποτελέσει μέσο ψυχικής κάθαρσης και για
τον ίδιο;
Επίσης μήπως κρύβεται μια δόση υποκρισίας πίσω από αυτές τις αντιδράσεις;
Και εξηγούμαι.
Ο Μουαουάντ έχει δείξει μια ιδιαίτερη εμμονή στο να ασχολείται με αυτά που
θα αποκαλούσαμε δύσκολα θέματα. Ζητήματα ταυτότητας, καταγωγής, ξενιτιάς,
προσφυγιάς, πολέμων και ό,τι άλλο σχετικό έχει να επιδείξει ο σύγχρονος
πολιτισμένος κόσμος που προέκυψε τουλάχιστον μετά την κατάρρευση του πρώην
Ανατολικού Μπλοκ και την 11η Σεπτεμβρίου 2001.
Μήπως λοιπόν ούτως ή άλλως ενοχλεί ο επιτυχημένος και δύσκολα
ενσωματούμενος κ. Μουαουάντ;
Εν πάσει περιπτώσει όμως, η αλήθεια είναι ότι τέτοιες βαριές πράξεις
ρίχνουν τη σκιά τους ακόμα και σε αριστουργήματα.
Παράλληλα πρέπει να παραδεχτούμε ότι η μουσική που έγραψε για την παράσταση
ο Μπερτράν Καντά, αποτέλεσε και το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της.
Η θεατρική παράσταση βασίστηκε στις τραγωδίες του Σοφοκλή «Τραχίνιες»
«Αντιγόνη», και «Ηλέκτρα». Ηρωίδες που με τη στάση ζωής τους ξεπέρασαν το
κοινό μέτρο της εποχής τους και έγιναν διαχρονικά σύμβολα. Η Δηιάνειρα
κινούμενη από την απελπισία του έρωτα, η Ηλέκτρα από τη μανία για εκδίκηση
και η Αντιγόνη από τη δίψα της για δικαιοσύνη. Γυναίκες αποφασισμένες και
επαναστατικές .
Η βασική σκηνοθετική πρόταση του Μουαουάντ αφορά στο μέλος. Ανέθεσε το ρόλο
του χορού στην ροκ μπάντα του Μπερτράν Καντά και αυτός πάντρεψε την έκσταση
της ροκ μουσικής με μια αύρα Ανατολής και μεσογειακών μοιρολογιών.
Πραγματικά συγκινητική παρέμβαση καθώς οι τέσσερις μουσικοί απέδιδαν
σπαραχτικά τον αρχέγονο ανθρώπινο πόνο , ακολουθώντας τις εκστατικές
μελωδίες.
Βεβαίως αυτή η μουσική « αντικατάσταση» των χορικών της τραγωδίας
,περισσότερο αντανακλά την αμηχανία του σκηνοθέτη μπροστά στο ίδιο το
φαινόμενο του χορού και στον τρόπο της σύγχρονης παρουσίας του στη σκηνή.
Αλλωστε και ο ίδιος ομολογεί σε συνέντευξή του πως «… Ο 20ος αιώνας υπήρξε
η εποχή όπου αποδομήθηκε κάθε έννοια συλλογικότητας. Προέρχομαι από το
Λίβανο, όπου, δυστυχώς η συλλογικότητα γίνεται κατανοητή μόνο μέσω ενός
βίαιου κατακερματισμού των σχέσεων, που οδηγεί στον πόλεμο. Επομένως η ιδέα
ενός 15μελούς γυναικείου μονοφωνικού χορού, είναι κάτι που δεν γνώρισα ποτέ
στη ζωή μου και δεν μου έμαθαν ούτε και να το υποψιάζομαι κιόλας».
Νομίζω ότι είναι η πρώτη φορά που ξένος σκηνοθέτης αρχαίας τραγωδίας
ομολογεί τόσο καθαρά τον λόγο της μη κατανόησης της λειτουργίας του χορού
στην αρχαία τραγωδία και τη δομική σχέση που αυτός έχει στον ίδιο τον
αισθητικό της κώδικα. Την αντίληψη δηλαδή της παρέμβασης της «κοινότητας»
στα δρώμενα.
Συνακόλουθα δεν μπορώ να πω ότι και κατά το αμιγώς θεατρικό της μέρος, η
παράσταση δικαιωνόταν στο μέγεθος της σύλληψής της.
Οι τρεις τραγωδίες παίχτηκαν ολόκληρες, δεν υπήρξαν κάποια στοιχεία
επιλεκτικής σύνθεσης, οπότε δεν είχε και νόημα ο γιγαντισμός της
παράστασης. Κάλλιστα δηλαδή μπορούσαν να παιχτούν ξεχωριστά, εφόσον δεν
αποτελούν καν μέρη του ίδιου μυθολογικού κύκλου. Οι ηθοποιοί απέδωσαν άρτια
αλλά στατικά τους ρόλους τους, σχεδόν ακίνητοι.
Κατά τα άλλα το σκηνικό έμοιαζε με σκηνή συναυλίας, με γραμμές τρένου γύρω
από τη σκηνή , πολλά φώτα και ένα κατά τη γνώμη μου αντιθεατρικό κουτί που
χρησιμοποιήθηκε πολλαπλά .
Τέλος το στοιχείο του νερού δέσποζε στην παράσταση. Η βροχή και το νερό με
τους κουβάδες που έλουζαν τους πρωταγωνιστές, αντί για στοιχείο κάθαρσης
αποτέλεσε μάλλον στοιχείο εμμονής του σκηνοθέτη.
Πάντως νομίζω ότι και το Ηρώδειο είναι ένας δύσκολος θεατρικός χώρος που
δεν ευνοεί τελικά τις σκηνοθετικές συλλήψεις.
ΑΘΗΝΑ 7-9-11
ΜΟΣΧΟΧΩΡΙΤΟΥ ΟΛΓΑ