ENAΡΞΗ ΤΩΝ ΕΠΙΔΑΥΡΙΩΝ
Με «ΟΙΔΙΠΟΔΑ ΕΠΙ ΚΟΛΩΝΩ»
Του ΣΟΦΟΚΛΗ
Από το ΘΕΑΤΡΟ ΤΕΧΝΗΣ
Σε σκηνοθεσία ΜΙΜΗ ΚΟΥΓΙΟΥΜΤΖΗ
Τα φετινά Επιδαύρια άνοιξαν όπως έπρεπε. Με τον «Οιδίποδα επί Κολονώ» του
Σοφοκλή από το Θέατρο Τέχνης, σε σκηνοθεσία Μίμη Κουγιουμτζή. Την τελευταία
του σκηνοθεσία. Μία παράσταση αφιερωμένη στη μνήμη του. Κανείς δεν το
περίμενε πέρισυ, όταν δινόταν η πρεμιέρα πάλι στην Επίδαυρο υπό βροχή και ο
Κουγιουμτζής αφιέρωνε την παράσταση στον Γιώργο Λαζάνη που παρά τη θέλησή
του και για λόγους υγείας δεν έπαιζε τον Οιδίποδα, ότι φέτος οι ρόλοι θα
είχαν δραματικά αντιστραφεί και ο Λαζάνης θα ήταν αυτός που θα επόπτευε τις
πρόβες. Πολύ περισσότερο ότι ο Μίμης Κουγιουμτζής θα έλειπε από τη σκηνή
την ώρα του χειροκροτήματος.
Μας αποχαιρέτησε λοιπόν μ’ αυτήν την τραγωδία που οι μελετητές ονόμασαν
«γεροντική», το τελευταίο έργο του Σοφοκλή, ένα είδος πνευματικής και
ποιητικής διαθήκης. Σύμπτωση ή βαθειά καλλιτεχνική διαίσθηση;
Η χρονολογία που ανέβηκε το έργο (401 πχ από τον εγγονό του ποιητή)
συμπίπτει με το ουσιαστικό τέλος του χρυσού αιώνα, με το εξευτελιστικό για
την Αθήνα τέλος του πελλοποννησιακού πολέμου και την ανάσα της πόλης κάτω
από την τυραννία των τριάκοντα.
Αποτελεί εκτός των άλλων, τον κυριολεκτικό και συμβολικό έπαινο της πόλης,
του αττικού ανθρωπισμού, του πολιτισμού της φιλίας προς τον Ξένο.
Ο Σοφοκλής βρίσκει την ευκαιρία να μιλήσει στους συντοπίτες του Αθηναίους
για την παροδικότητα και την αστάθεια των ανθρωπίνων πραγμάτων. Κοντά στο
τέλος της ζωής του έχει αποδεχθεί την ανθρώπινη μοίρα, την άνθιση της
νιότης και την αναπόφευκτη κατάπτωση του γήρατος. Ο ταραγμένος κόσμος
καταφεύγει στον άνθρωπο που αναζητεί τη γαλήνη και βρίσκει τη μακαριότητα
στο θάνατο.
Αν ήταν να περιγράψουμε με δυό λόγια το στόρυ της τραγωδίας, δεν θα
βρίσκαμε τίποτε καλύτερο από τα λόγια του Goethe «ένας μισοένοχος
εγκληματίας ανυψώνεται σε συγγενή των θεών, καθώς μετατρέπεται σε ιερό
προστατευτικό πνεύμα που διεκδικεί ειδική λατρεία».
Ο Σοφοκλής σ’ αυτήν την τραγωδία μας περιγράφει τα στερνά του Οιδίποδα ,
θέτοντας όμως μια διαφοροποιημένη εκδοχή της ιστορίας του. Διαχωρίζεται εδώ
η υποκειμενική από την αντικειμενική ενοχή παρότι το μίασμα από τις πράξεις
παραμένει. Όλα τα φρικτά που συνδέονται με το όνομά του, ο Οιδίπους
περισσότερο τα έχει υποστεί, παρά πράξει. Η μοίρα του καθορίσθηκε από
κάποια θεότητα σε σύγκρουση με τον άνθρωπο. Μια σύγκρουση στο πεδίο του
θείου. Η ισορροπία θα έλθει με την ηρωοποίησή κατά τον θάνατό του. Έναν
γαλήνιο θάνατο, το άπαν που κάθε θνητός θα μπορούσε να ευχηθεί για τον
εαυτό του. Λύτρωση ή δικαιοσύνη; Τα δύο δράματα του Οιδίποδα ισοσκελίζουν
το λογαριασμό; Και είναι αυτό ακριβώς που η πόλη οφείλει στους δύστυχους
θνητούς πολίτες της υλοποιώντας τη θεϊκή εντολή;
Το αμφιλεγόμενο είναι ακριβώς και η γοητεία του δράματος.
Ο Μίμης Κουγιουμτζής μας παρέδωσε μια παράσταση που τη χαρακτηρίζει η
απόλυτη ευκρίνεια, η λιτότητα και το ήθος. Προβάδισμα σ’ αυτήν είχε η
καθαρότητα του λόγου και η σεμνότητα. Αλλωστε ποτέ ο Κουγιουμτζής δεν είχε
την τάση της παντίω τρόπω νεωτερικότητας. Σ’ αυτό συνέτειναν τόσο η πρόταση
του Διονύση Φωτόπουλου για έναν σκηνικό χώρο προέκταση του φυσικού
επιδαύριου τοπίου (μια αττική ελιά στο κέντρο), όσο και τα κοστούμια της
Κατερίνας Σωτηρίου, αλλά και η χαμηλότονη μουσική του Φίλιππου Τσαλαχούρη,
καθώς επίσης και οι ζεστοί φωτισμοί του Σάκη Μπιρμπίλη.
Ισως μόνο να έλειψε μια αναγκαία κάποιες φορές δυναμικότητα από τη
χορογραφία της Σοφίας Σπυράτου, ενώ υπήρξαν και στιγμές αμηχανίας στην
κίνηση του χορού που κατά τα άλλα ήταν σωστα γυμνασμένος .
Αριστουργηματική η σκηνή της ανάληψης του Οιδίποδα μέσα από ένα φωτεινό
τούνελ που τον μετέφερε στον «επέκεινα χώρο», σχεδόν τον κατάπινε.ξ
Από τις ερμηνείες ξεχώρισε ο Οιδίποδας του Γιάννη Βόγλη για το σθένος της
παρουσίας και τη δύναμη του λόγου του που έφθανε ατόφιος στο κοίλον.
Η Αντιγόνη της Δήμητρας Χατούπη μάλλον υπερδραματική με την σύγχρονη
έννοια, εκεί που την περιμέναμε περισσότερο αδρή να μας προετοιμάζει για
την «Αντιγόνη» όπως την ξέρουμε από την ομώνυμη τραγωδία.
Κάπως γλυκερή και η Ισμήνη της Κάτιας Γέρου, ενώ ο Κρέων του Κώστα
Τριανταφυλλόπουλου δεν χρειαζόταν την μονοδιάστατη «κακία» που του
προσέδωσε.
Σαφής και μέσα στο μέτρο ο Πολυνείκης του Γιάννη Καρατζογιάνη, ενώ ο
Γιάννης Φέρτης προσέδωσε αρχοντιά στην παρουσία του συγκλονισμένου
Αγγελιοφόρου.
ΑΘΗΝΑ 9-7-03
ΜΟΣΧΟΧΩΡΙΤΟΥ ΟΛΓΑ