ΑΠΟ: ΟΛΓΑ ΜΟΣΧΟΧΩΡΙΤΟΥ
ΠΡΟΣ κ. ΘΑΝΑΣΗ ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ
Θανάση, καλημέρα
Όπως σου είπα είμαι καλή στους επικηδείους και πριν αλέκτωρ λαλήσει…
έγραψα κάτι για τον Ν. Κούρκουλο. Σου το στέλνω για να δεις αν είχα δίκιο.
Φιλιά
ΚΙ ΟΜΩΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΟΛΟΙ ΑΝΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΤΟΙ
Δεν αποδέχομαι το κοινότοπο «ουδείς αναντικατάστατος». Είμαι σίγουρη
πως σε όλους μας, λείπουν ήδη, ο Μάνος Χατζιδάκης, ο Κάρολος Κουν, η Μελίνα
Μερκούρη, η Τζένη Καρέζη, ο Αλέκος Αλεξανδράκης, ο Μίμης Χρυσομάλλης, έτσι
για να αναφέρω λίγους και πολύτιμους… Ο καθένας τους για κάποιον ειδικό
λόγο και όλοι, γιατί η παρουσία τους νοηματοδοτούσε τη δική μας ζωή
διαφορετικά.
Και τώρα θα μας λείψει, είναι σίγουρο και για καιρό πολύ, ο Νίκος
Κούρκουλος. Τουλάχιστον μέχρις ότου τα φυντάνια του Εθνικού Θεάτρου που
μαθήτευσαν στις σχολές του και στα πειραματικά του εργαστήρια, οι νέοι
καλλιτέχνες και συγγραφείς που για πρώτη φορά στην ιστορία του Εθνικού
Θεάτρου βρήκαν φιλόξενη στέγη, να αποδώσουν καλλιτεχνικά ό,τι έμαθαν. Να
ανταποδώσουν δηλαδή τη δωρεά στο κοινό.
Ποιος ήταν λοιπόν ο Νίκος Κούρκουλος;
Είναι βέβαια πολύ νωρίς να γίνει η πλήρης αποτίμηση της καλλιτεχνικής
παρουσίας ενός ανθρώπου που ανήκει σε κείνη την χαλκέντερη μεταπολεμική
γενιά που ανέλαβε να φωτίσει καλλιτεχνικά μια ρημαγμένη από τον πόλεμο και
τον εμφύλιο χώρα.
Αρχικά θα ενσαρκώσει την απόλυτη λαϊκή φαντασίωση για το λαϊκό και
όμορφο παλληκάρι που αγωνίζεται για το δίκαιο. Μια ασπρόμαυρη φαντασίωση
στο σελιλόϊντ όπου ο ανδρισμός και η εσωτερική τρυφερότητα είναι συνώνυμα
του πιο γοητευτικού ερωτισμού. Η γοητεία του ανδρός δεν γνωρίζει κοινωνικές
τάξεις. Στο βλέμμα του αιχμαλωτίζεται όχι μόνον η εργατική τάξη αλλά και η
μεγαλοαστική . Στο σώμα του το ίδιο, καθρευτίζεται η πειθαρχία , η
εσωτερική συγκρότηση και η αποφασιστηκότητά του. Οι ήρωες που ενσάρκωσε
στον λαϊκό κινηματογράφο της εποχής έφτιαξαν το μύθο του και αυτός τον
ακολούθησε μέχρις τέλους. Τελικά όμως, μήπως όλα τα παραπάνω στοιχεία δεν
ήταν και στοιχεία του δικού του χαρακτήρα;
Πώς αλλιώς θα πέρναγε από τον «Κατήφορο», τη «Λόλα», και το
Βουλεβάρτο, στην Αρχαία τραγωδία, τον Τσέχωφ, τον Μπρεχτ, τον Πίντερ και
τους άλλους με την ίδια πειθώ;
Από το 1959 που πρωτοεμφανίζεται με τον θίασο της Ελλης Λαμπέτη και
του Δημήτρη Χορν, έως το 1994 που παίζει «Φιλοκτήτη» του Σοφοκλή με το
Εθνικό στην Επίδαυρο και αναλαμβάνει τον πιο διαφορετικό ρόλο της καριέρρας
του, αυτόν του καλλιτεχνικού διευθυντή της πρώτης Κρατικής Σκηνής της
χώρας, ο Ν. Κούρκουλος επιβεβαιώνει την ίδια εικόνα. Αυτήν του άνδρα που
μπορείς να εμπιστευτείς χωρίς να σε προδώσει.
Ετσι ήταν και οι ερμηνείες του. Όχι ευφάνταστες, αλλά αδρές, σταθερές
σαν τον δομημένο σωματότυπό του.
Νομίζω λοιπόν ότι γι αυτό πέτυχε και την ριζική αναμόρφωση και το
ξαναζωντάνεμα του Εθνικού Θεάτρου. Γιατί δεν είχε οράματα για το μέλλον
(όπως τόσοι και τόσοι) αλλά σχέδια πραγματικά, πραγματοποιήσιμα, σύμφωνα με
την ιδιοσυγκρασία του.
Ο Νίκος Κούρκουλος θα μείνει στην Ιστορία του Νεοελληνικού Θεάτρου ως
μεταρρυθμιστής της Εθνικής μας Σκηνής όπως τη δεκαετία του 1960 ο Αντουάν
Βιτέζ υπήρξε ο εμπνευστής ενός λαϊκού θεάτρου στη Γαλλία, λαϊκού με την
έννοια της όσο μεγαλύτερης συμμετοχής του κοινού στα θεατρικά δρώμενα.