ΣΟΦΟΚΛΗ «Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΟΙΔΙΠΟΔΑ»
Από το THE SHAKESPEARE THEATRE
Της Ουάσιγκτον
Σκηνοθεσία MICHAEL KAHN
Μετάφραση NICHOLAS RUDALL
Παρουσιάζει πάντα ιδιαίτερο ενδιαφέρον η παρακολούθηση ενός αλλοδαπού
θιάσου που έρχεται από μια ξένη χώρα, από μια άλλη κουλτούρα. Ιδίως όταν το
έργο που παρουσιάζει ανήκει ψυχολογικά στην κληρονομιά της χώρας σου.
Παρόλη δε την πολιτιστική παγκοσμιοποίηση και την Αμερικάνικη ηγεμονία στα
προϊόντα πολιτισμού, δεν παύει «δόξα τω θεώ» η διαφοροποίηση να υφίσταται.
Και η αρχαία τραγωδία ενδείκνυται κατ’ εξοχήν για διάλογο πολιτισμών.
Ετσι η έλευση του αμερικάνικου θιάσου ήταν μια καλή ευκαιρία να δούμε μια
άλλη προσέγγιση της ελληνικής τραγωδίας, πόσο μάλλον που το THE
SHAKESPEARE THEATRE δεν είναι ένας τυχαίος θεατρικός οργανισμός, αλλά το
κύριο ρεπερτόριό του αναφέρεται στο Σαίξπηρ, το κλασσικό και σύγχρονο
δράμα.
Ο «Κύκλος του Οιδίποδα» που περιλαμβάνει φυσικά «Τον Οιδίποδα», «Τον
Οιδίποδα επί Κολωνώ» και την «Αντιγόνη», όλα έργα του Σοφοκλή που δεν τα
έγραψε με αυτήν την σειρά, αλλά θεματικά η εξέλιξη του μύθου εξυπηρετείται
κατ’ αυτόν τον τρόπο, δίνει πράγματι τη δυνατότητα στο σκηνοθέτη να
παρουσιάσει μία ενότητα από την οποία να προβάλλει συνολικά η σκέψη του
συγγραφέα.
Ξεκινώντας από την έκπτωση του Οιδίποδα , συνεχίζει με την λύτρωση και τη
θεοποίησή του για να καταλήξει στην θυσία της Αντιγόνης. Ασύνειδη παραβίαση
του θεϊκού νόμου – τιμωρία – λύτρωση – συνειδητή υπεράσπιση του θεϊκού
νόμου – θυσία.
Ενας πλήρης κύκλος για την υπεράσπιση αρχών και αξιών , το τίμημα της
γνώσης και της ελευθερίας, την έκπτωση που ακολουθεί την ανθρώπινη
αλαζονία.
Βρήκα την ιδέα του σκηνοθέτη να τοποθετήσει τα δρώμενα στην Αφρική και να
χρησιμοποιήσει όλο το μύθο που ακολουθεί αυτήν την ήπειρο, τους ήχους, τις
τελετουργίες, την παράδοση που τη θέλει μητέρα της γης, άκρως ενδιαφέρουσα.
Βέβαια η Αφρική του ανάγεται στη σφαίρα του φανταστικού και ο θίασός του αν
και αποτελούμενος από μαύρους ηθοποιούς, παραμένει καθόλα αμερικανικός,
δηλαδή εξόχως δυτικής κουλτούρας, με αποτέλεσμα το εγχείρημα να παραπέει
ανάμεσα στην εκδοχή του γραφικού και του απλού σκηνοθετικού ευρήματος. Όμως
σημειώνω ότι η μεταφορά των δρώμενων σ’έναν κόσμο που η τελετουργία, η
σχέση με το θείο, και η παγανιστική προσέγγιση του κοσμικού φαινομένου
παραμένει ζωντανή, αναγκάζει κι εμάς ν’ αντιμετωπίσουμε τους αρχαίους
μύθους μέσα από ένα άλλο πρίσμα. Ισως πιο κοντά στο αρχαίο ήθος.
Το πρόβλημα λοιπόν της παράστασης δεν ήταν αυτή καθ’ εαυτή η ιδέα , αλλά το
γεγονός ότι αντιμτωπίστηκε επιδερμικά, ως κλειδί για ένα δραματικό show.
Ο σκηνοθέτης Michael Kahn έστησε μία παράσταση που δικαίωνε το όνομα του
θεάτρου που διευθύνει . Ηταν πράγματι μία σαιξπηρική παράσταση.
Μια παράσταση με δραματική ένταση, κίνηση και ρυθμό. Με άριστους ηθοποιούς
που ερμήνευαν τους ρόλους με στόχο κυρίως τη δραματική απεικόνιση της
πλοκής και όχι τη σκέψη πάνω σ’ αυτήν.
Σ’ αυτό συνέτεινε και η περικοπή των περισσότερων χορικών.
Ο γοητευτικός μύθος του έκπτωτου βασιλιά που τυφλώνεται όταν έρχεται
αντιμέτωπος με την αλήθεια και η μοίρα της οικογένειάς, του παραμένει πάντα
ένα καταπληκτικό story. Ολοι όμως ξέρουμε ότι η τραγωδία είναι πολύ
περισσότερα πράγματα από αυτό. Και αυτήν την άλλη διάσταση εκτός των άλλων,
την δίνουν τα χορικά. Ο έμπειρος σκηνοθέτης του Σαιξπηρικού θεάτρου θεώρησε
ότι με μόνο την απόδοση ενός τελετουργικού κλίματος, με τη μουσική, την
κίνηση και τα κοστούμια να παραπέμπουν στην αφρικάνικη λαογραφία, έλυσε και
το πρόβλημα.
Πιστεύω πως ήταν μια καλή αρχική σκέψη που δεν υλοποιήθηκε στην κατεύθυνση
ανάδειξης του τραγικού ήθους αλλά του δραματικού θεάματος.
Όπως όμως και νάχει, μου άρεσε πολύ η «μαύρη» εκδοχή ενός στιβαρού,
δυναμικού και όμορφου Οιδίποδα. Μας παρέδωσε ο Michael Kahn ένα κλειδί που
μπορεί ν’ανοίξει ενδιαφέρουσες πόρτες, εξαρτάται από τον κλειδοκράτορα.
ΑΘΗΝΑ 17-9-03
ΟΛΓΡΑ ΜΟΣΧΟΧΩΡΙΤΟΥ