ΧΟΥΛΙΑΝ ΕΧΕΑ ΜΑΡΤΙΝΕΘ
«ΝΙΚΑΡΑΓΟΥΑ: ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟ 315»
ΣΕ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΛΕΝΑΣ ΦΡΑΓΚΟΠΟΥΛΟΥ
ΚΑΙ ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ ΜΑΝΙΑΣ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ
Ο χώρος μοιάζει με εγαταλελειμμένη αποθήκη. Μία σκάλα , κάποιες τροχαλίες
και σκοινιά αποτελούν τα μόνα σκηνικά στοιχεία. Στον δεξιό πλάγιο τοίχο,
προβάλλεται ένα είδος ντοκιμαντέρ για την Νικαράγουα , την νίκη της
επανάστασης των Σαντινίστας και μετά την πτώση. Την μεγάλη ήττα. 1990: Η
Βιολέττα Τσαμόρο, χήρα του Πέδρο Χοακίμ Τσαμόρο του δολοφονημένου από τον
δικτάτορα Σομόζα διευθυντή της εφημερίδας Λα Πρένσα, πρώην σύμμαχος των
σαντινίστας, κερδίζει τις εκλογές επικεφαλής ενός συνασπισμού 14
αντιπολιτευόμενων τους σαντινίστας κομμάτων , με το σύνθημα «Τσαμόρο ή
εμπάργκο και πόλεμος». Ποζάρει στο φακό ανταλλάσσοντας χαμόγελα ευτυχίας με
τον Πρόεδρο Μπους τον πρεσβύτερο.
Είχε προηγηθεί η χειρονομία καλής θέλησης του Γκορμπατσόφ προς την
κυβέρνηση των ΗΠΑ το 1989. Τα Σοβιετικά πλοία αποχώρησαν από τις ακτές της
Μανάγκουα. Μία ολόκληρη χώρα έπεσε στα χέρια των ληστών. Των κόντρας και
των εμπόρων ναρκωτικών. Οι ζητιάνοι είναι πια χιλιάδες και τα παιδιά του
δρόμου εύκολη λία.
Όταν το ντοκιμαντέρ τελειώνει, βλέπουμε ένα μισόγυμνο ανθρωπάκι, νευρικό
και υπερκινητικό, να λύνει και να δένει τα σκοινιά, σα να πρόκειται να
ταξιδέψει από το ένα δέντρο της ζούγκλας στο άλλο. Ακούει επαναστατικά
τραγούδια από ένα βραχνό ραδιοφωνάκι και με πλήρη διαύγεια μας αφηγείται το
χρονικό της φρίκης που έζησε , όταν ξεκομμένος από την ομάδα του έπεσε στα
χέρια των κόντρας.
Οσο πιο φριχτά είναι αυτά που μας διηγείται, τόσο πιο αποδραματικοποιημένη
είναι η φωνή του. Μόνο τα μάτια του παίρνουν κατά καιρούς μια λάμψη
αγριάδας. Μόνο τα μάτια του δείχνουν την αγριεμένη του ψυχή. Αντίθετα ο
λόγος του είναι απλά καθαρός, σαν μόνη του έννοια να είναι η ακρίβεια της
αφήγησης. Η μάλλον η πειστικότητά της. Κάποια εσωτερική ψυχική οικονομία
τον έχει μεταθέσει σε έναν χώρο «απέναντι» των βιωμάτων του. Έναν ασφαλή
χώρο απ’ όπου του επιτρέπεται να θυμάται, αλλά να μη βιώνει ξανά. Γιατί
αλλιώς το βίωμα θα τον κατάπινε, η φρίκη θα γινόταν απλώς κραυγή ή απόλυτη
σιωπή, όχι λόγος.
Αυτό που είδαμε στο «Θέατρο του Νέου Κόσμου» αποτελεί μια πραγματική
μαρτυρία. Η επεξεργασμένη εκδοχή της πραγματικής ιστορίας ενός «ψυχασθενή
λόγω πολέμου».
Το θέατρο – ντοκουμέντο, μια μορφή πολιτικού θεάτρου που αναπτύχθηκε κυρίως
κατά τη δεκαετία του 1970 τόσο στην Αμερική όσο και στην Ευρώπη, έχει
ακριβώς το στόχο να φέρει στη σκηνή του θεάτρου μια καταγγελία. Το καθαρά
δραματοποιημένο μέρος είναι προέκταση της πραγματικής κατάστασης (πολιτικής
ή κοινωνικής) που δείχνεται στο θεατή με τα μέσα του video, της φωτογραφίας
ή του κινηματογράφου. Οι ηθοποιοί ή ο ηθοποιός ζουμάρει σε πρόσωπα,
προσωποποιεί την καταγγελία, ώστε ο θεατής να αντιδράσει και
συναισθηματικά, συμμετέχοντας στο δράμα. Μια σύνθετη μορφή σύγχρονου
θεάτρου που στοχεύει στην κινητοποίηση και ευαισθητοποίηση του θεατή . Μια
διαδικασία που πρέπει να «ξαναεφεύρουμε» υπό την απειλή της σύγχρονης
τηλεοπτικής αφασίας.
Το συγκλονιστικό αυτό κείμενο, ίσως να παρέμενε απλά μια πολιτική
καταγγελία, αν η Μάνια Παπαδημητρίου και ο Μανώλης Μαυρομματάκης δεν του
έδιναν «σώμα» θεατρικό. Και αν η Λένα Φραγκοπούλου δεν «δάνειζε» τα ακριβή
της ελληνικά στην λατινοαμερικάνικη φρίκη. Αλλά για όλους μας αποκάλυψη
παραμένει ο Μανώλης Μαυρομματάκης. Αυτός ο σεμνός ηθοποιός που μας
αφηγήθηκε, με απόλυτη λιτότητα, ευκρίνεια και ευφυή ευαισθησία, τον τρόμο
και την αποδοχή του. Τόσο που να μπορείς εν τέλει να του αντιστέκεσαι. Το
κατόρθωμά του υπήρξε κατά τη γνώμη μου, η ικανότητά του να μας μεταφέρει
την ένταση της ψυχικής του κατάστασης μέσω του σώματος και όχι της φωνής.
Ενας διχασμός που μας επέτρεψε ν’ αναλογισθούμε τη φρίκη του πολέμου
ουσιαστικά, να σκεφτούμε πάνω σ’ αυτήν, κι όχι μόνο να τρομάξουμε.
Μέρες πούναι καλό μας κάνει!!!
ΑΘΗΝΑ 5-4-04
ΜΟΣΧΟΧΩΡΙΤΟΥ ΟΛΓΑ