«Οι Δαίμονες» θεατρική μεταφορά του μυθιστορήματος του Ντοστογιέφσκι «Οι
Δαιμονισμένοι», σε Σκηνοθεσία Πέτερ Στάιν, στην Πειραιώς 260 στο πλαίσιο
του Φεστιβάλ Αθηνών.
Με αφορμή την 12ωρη παράσταση του Πέτερ Στάιν και τους «Δαίμονές» του
συνειδητοποίησα πως τα τελευταία 25 χρόνια αποτελεί σχεδόν σταθερό
φαινόμενο οι πολύωρες κυρίως φεστιβαλικές παραστάσεις.
Ετσι το 1985 ο Π. Στάιν μας καθήλωσε με την εννιάωρη Ορέστειά του, το 1986
ο Π. Μπρουκ μας μετέφερε επί τριήμερο στο θέατρο Πέτρας για να δούμε την
τρίωρη Μαχαμπαράτα του και προσωπικά το 2000 μετέβην στο Λονδίνο όπου επί
12 ώρες με φιλοξένησαν τα τουλάχιστον αναπαυτικά καθίσματα του Denver
Center, ώστε να παρακολουθήσω τον Τάνταλο του Τζων Μπάρτον σε σκηνοθεσία Π.
Χωλ, μουσική Μ. Χατζιδάκη και σκηνικά-κοστούμια Βασίλη Φωτόπουλου, με
ενδιάμεσα διαλείμματα, καφέδες και γεύματα. Την ίδια χρονιά παιζόταν επί
εικοσιμία ώρες στο Αννόβερο ο Φάουστ του Γκαίτε πάλι από τον Π. Στάιν, αλλά
εκεί δεν κατόρθωσα να παραβρεθώ.
Αυτός ο θεατρικός μαραθώνιος φιλοδοξεί να εντάξει το κοινό στο θεατρικό
βίωμα (η παρουσία στον ίδιο χώρο επί πολλές ώρες αντικειμενικά δημιουργεί
στο κοινό μια ψυχολογία συνενοχής), ή αποτελεί ένδειξη αισθητικού
ναρκισσισμού; Δεν είναι εύκολη η απάντηση.
Πάντως στη συγκεκριμένη παράσταση ο σκηνοθέτης κατόρθωσε να μας αφηγηθεί με
λιτά κατ’ εξοχήν θεατρικά μέσα την ιστορία, να μας διαβάσει μέσω ενός
σκηνικού ρεαλισμού τις 950 σελίδες του έργου, στηριγμένος στις καλές
ερμηνείες των Ιταλών ηθοποιών , χρησιμοποιώντας λίγα σπατσάτα, μερικά
πρατικάμπιλε (μικρές εξέδρες), φτωχικά έπιπλα, ένα χαλί, το φυσικό πρωινό
φως και τις κουρτίνες του χώρου που σταδιακά βύθισαν στο σκοτάδι το χώρο
αλλά και τους ήρωες.
Ο συγγραφέας υπό την ορθόδοξη χριστιανική ματιά, βαθειά όμως ουμανιστής,
τοποθετείται απέναντι στις ιδεολογίες του καιρού του, σε εποχή μεγάλης
κοινωνικής κρίσης (προοδευτικές ιδέες για κοινωνικό μετασχηματισμό,
υλιστική επιστήμη κλπ) , θεωρώντας ότι η απομάκρυνση από το Θεό είναι η
πηγή του κακού, είναι αυτή που μετατρέπει μια γενιά που επιθυμεί να
δημιουργήσει έναν νέο κόσμο σε αδιάφορη, μηδενιστική ακόμα και ικανή για
βιαιότητες και εγκλήματα. Με την εμπειρία των τελευταίων 100 χρόνων, θα
μπορούσε κανείς εύκολα να δεχτεί πως ο συγγραφέας δικαιώθηκε, πως ο
άνθρωπος φέρει τους δαίμονες μέσα του και κάθε προσπάθεια ανατροπής της
κοινωνικής τάξης, φέρει στο προσκήνιο τα πιο εγκληματικά ένστικτα.
Όμως μια τέτοια ανάγνωση θα ήταν πολύ ανεπαρκής για τις μέρες μας. Τις
μέρες της δικής μας κοινωνικής κρίσης. Αυτό που μπορεί να κρατήσει κανείς
είναι η έννοια του Ιερού. Αυτό το όριο που πρέπει ο άνθρωπος να σέβεται και
να μην ξεπερνά στη δράση του. Το κυριότερο όμως που κατορθώνει ο συγγραφέας
είναι να δημιουργεί πραγματικά πλάσματα με εσωτερικές συγκρούσεις και
αντιφάσεις και όχι φερέφωνα ιδεών, είναι η ικανότητά του να δημιουργεί
ολόκληρη ανθρώπινη και λογοτεχνική τοιχογραφία.
Ο σκηνοθέτης ακολούθησε τους λογοτεχνικούς ήρωες, την ψυχοσύνθεσή τους, τις
θεολογικές ιδέες του συγγραφέα, το ιστορικό πλαίσιο της Πετρούπολης του
19ου αι ((1871-1872) . Όμως δεν κατόρθωσε ή δεν θέλησε να τους οδηγήσει
μέχρι το σήμερα μέσα από μια δική του στάση και άποψη για την σύγχρονη
ιδεολογική και αξιακή κατάρρευση.
ΜΟΣΧΟΧΩΡΙΤΟΥ ΟΛΓΑ