«Ο Artaud θυμάται τον Hitler και το Café Roman» του Tom Peuckert, σε
Μετάφραση του Σ. Σταμπουλού και Σκηνοθεσία Δημήτρη Καντιώτη, στο ΙΩΝΙΚΟ
ΚΕΝΤΡΟ
Συνάντησε ποτέ του ο Αρτώ τον Χίτλερ στο Café Roman στο Βερολίνο,
τόπο συνάντησης των διανοουμένων του Μεσοπολέμου;
Ανεξάρτητα από την απάντηση, ο Γερμανός συγγραφέας στηρίζει τη σύλληψη
του παραληρηματικού μονολόγου του, σε ένα πραγματικό γεγονός. Από την
ψυχιατρική κλινική Rodez του Παρισιού όπου είχε εισαχθεί λίγο μετά τα
σαράντα του χρόνια ο θεωρητικός του «Θεάτρου της σκληρότητας» Αντονέν
Αρτώ, συντάσσει ένα σύντομο κείμενο- αφιέρωση στο βιβλίο του « Les
Nouvelles Revelations de l’ Etre » με ημερομηνία την «3η Δεκεμβρίου
1943» και αποδέκτη τον Adolf Hitler. Εκεί, του θυμίζει την συνάντησή
τους το Μάιο του 1932 στο Café Roman (μάλλον μια παραισθητική εντύπωση
δική του) και παρακαλεί το Θεό «να του δίνει τη χάρη του». Φυσικά η
διεύθυνση της κλινικής απέκρυψε την αφιέρωση, όμως όπως φαίνεται, στο
διαταραγμένο μυαλό του ευφυούς καλλιτέχνη, ο Χίτλερ ήταν η τέλεια
πρόκληση απέναντι σε μια θνήσκουσα πνευματικά Ευρώπη, απέναντι σε ένα
αστικό δυτικό θέατρο της προσποίησης. Η ταύτιση της παρουσίας του
Χίτλερ με το «τερατώδες», έμοιαζε για τον Αρτώ να συμπυκνώνει την
αηδία του για την Ευρώπη του μεσοπολέμου.
Η ανάγκη του να επαναπροσδιορίσει τα πάντα μέσα από την καταστροφή των
παραδομένων μορφών, τον οδηγεί να γράψει « Ενας κόσμος που μέρα νύχτα
τρώει όλο και περισσότερο αυτά που δεν τρώγονται, για να φέρει σε
πέρας την κακή του πρόθεση, δεν έχει παρά να το βουλώσει».
Είναι λοιπόν προφανές πως ο συγγραφέας χρησιμοποίησε την παραπάνω
συνθήκη και τη μορφή αυτού του τραγικού πρωτοποριακού διανοούμενου του
20ου αι., που σχολεία του αποδείχτηκαν όλα εκείνα τα ψυχιατρικά
ιδρύματα μέσα στα οποία εμβάθυνε στο έργο του Ρεμπό και του Μποντλέρ,
για να μιλήσει ή για να βγάλει μια κραυγή αγωνίας για το ρόλο του
θεάτρου αλλά και των διανοούμενων σήμερα.
Ποια είναι η σχέση τους με την εξουσία, ποιος ο ρόλος τους και μήπως η
«τρέλα» από καταφύγιο γίνεται άλλοθι;
Το «τερατώδες» στην ανθρώπινη λειτουργία, ή στη στάση των εξουσιαστών,
μπορεί να εμπνέει έναν καλλιτέχνη;
Τελικά μπορούμε να μιλάμε για κρίση του ευρωπαϊκού πολιτισμού ;
Στο έργο που παίχτηκε με επιτυχία στο Μπερλίνερ Ανσάμπλ στο (πρώην
Ανατολικό) Βερολίνο, το θέατρο που ίδρυσε ο Μπρέχτ, παρακολουθούμε τον
Μονόλογο του Αρτώ, ή κάποιου ψυχασθενούς που ταυτίζεται με τον Αρτώ.
Η μετάφραση του Συμεών Σταμπουλού καίρια και δυνατή, παρέδωσε ένα
κείμενο που ισορροπούσε ανάμεσα στη σκληρότητα και την ποίηση.
Ο Δημήτρης Καντιώτης έστησε την παράσταση ως μία γκροτέσκα φαντασίωση
του πρωταγωνιστή της.
Η σκηνική εικόνα που μας παρουσιάστηκε δομήθηκε πάνω στο συνδυασμό
μουσικής – εικαστικής και ερμηνευτικής σύνθεσης.
Μέσα στο εκτυφλωτικό λευκό του φωτισμού και της σκηνής, ένας τσελίστας
(Αλέξανδρος Μποτίνης) και ένας τραγουδιστής (Andre Maia ) ως παρωδία
αναγεννησιακού ντουέτου (σκηνικά – κοστούμια Ηλία Λόη), παρεμβαίνουν
σκωπτικά στο παραλήρημα του ήρωα (Νίκος Παντελίδης), ερμηνεύοντας
Handel, Henry Purcel και Camille Saint-Saens.
Ο Νίκος Παντελίδης ερμήνευσε σωματικά τον Αρτώ (ή τον ψυχασθενή που
τον υποδύεται), αποδίδοντας τον υστερικό χαρακτήρα μιας προσωπικότητας
στο όριο.
ΜΟΣΧΟΧΩΡΙΤΟΥ ΟΛΓΑ