ΡΙΧΑΡΔΟΣ Ο Γ’ του Σαίξπηρ, σε σκηνοθεσία του Σαμ Μέντες, από το θέατρο Old
Vic, στην Επίδαυρο
Τώρα που τα φώτα του επιδαύριου θεάτρου έσβησαν για φέτος και μαζί τους η
διέγερση που προκαλούσε το γκλαμουράτο πήγαιν-έλα των διασήμων και των
χιλιάδων θεατών που έσπευσαν να «ακουμπήσουν για λίγο» τον οσκαρικό μύθο
του δίδυμου Σαμ Μέντες – Κέβιν Σπέισι, μαζί με τις φήμες για την μηδέποτε
πραγματοποιηθείσα προσέλευση του νιόπαντρου πριγκιπικού ζεύγους του Μονακό,
ας προσεγγίσουμε αυτήν την παράσταση απλώς κριτικά.
Είναι αλήθεια ότι η παράσταση στήθηκε πάνω στο γοητευτικό τέρας που
ονομάζεται Κέβιν Σπέισι. Σαν να επρόκειτο για το προσωπικό του στοίχημα να
επανατοποθετηθεί πάνω στο μύθο του Ριχάρδου του Γ’ όπως αυτός σχηματίστηκε
από την εκδοχή του Ολιβιέ.
Ο Ριχάρδος ο Γ’ του Σπέισι δεν ήταν μόνον ένας σατανικός πλακατζής (satanic
joker), το χιούμορ του εναλλασσόταν με το σαρκασμό για τον εαυτόν του αλλά
και τον κόσμο που παραπλανούσε, γήτευε και κατέστρεφε. Ηταν ο κυνισμός του
για την ίδια την ζωή αλλά και τη δική του δύσμορφη ύπαρξη που
αντανακλούνταν στη λαγνεία του για εξουσία.
Το έργο, μια πραγματεία πάνω στο απόλυτο κακό και στο ερώτημα από πού
πηγάζει, αλλά και μια διείσδυση στους αμοραλιστικούς δαιδάλους της εξουσίας
συγκαταλέγεται στα ιστορικά του (ο άνθρωπος εν ιστορία κατά τον Γιαν Κοττ)
και αποτελεί το τελευταίο μέρος της τετραλογίας για τον Πόλεμο των Ρόδων,
του αγγλικού εμφυλίου μεταξύ των Οίκων του Γιορκ και του Λάγκαστερ. Το έργο
σκιαγραφεί την προσωπικότητα του Δούκα του Γκλόστερ ο οποίος αναρριχάται
στο ύπατο αξίωμα της χώρας καταπατώντας κάθε ηθική και κοινωνική συνθήκη. Η
αποκρουστική σωματική του δυσμορφία συναγωνίζεται την αποκρουστική
προσωπικότητά του.
Όμως τα ίδια του τα ελαττώματα προβαλλόμενα στην ακραία τους μορφή
σαγηνεύουν το πλήθος, ενώ οι άλλοι θύλακες τις εξουσίας υποχωρούν
συνεργαζόμενοι μαζί του, έως και την δική τους εξόντωση.
Σ’ αυτήν την αιματηρή πορεία προς την εξουσία, έως την τελική στιγμή που
θα αναφωνήσει «το βασίλειό μου για ένα άλογο», κανείς σχεδόν δεν είναι
αθώος. Σταδιακά όλοι γίνονται συνένοχοι.
Η παράσταση του Μέντες δεν είχε στόχο την καταβύθισή μας στον σκοτεινό
κόσμο του ψυχισμού μιας παρανοϊκής και ευφυούς προσωπικότητας, αλλά την
ανάδειξη του αιμάτινου κύκλου της εξουσίας και της συνενοχής ή παθητικής
αποδοχής των «γύρω από την εξουσία», ακόμα και της χειραγωγημένης
κοινωνίας.
Από αυτήν την άποψη έστησε μια καθαρή σκηνικά εικόνα που επικοινώνησε το
Σαίξπηρ με τον ανοιχτό επιδαύριο χώρο, παρά τα προβλήματα ορατότητας των
πλαϊνών του κοίλου.
Με έντονα κινηματογραφικά στοιχεία και ψηφιακές προβολές, σε πολεμικό κλίμα
που τόνιζαν τα τύμπανα και με ενεργό ρόλο του φωτισμού, ενσωμάτωσε στοιχεία
του πολιτικού θεάτρου και του ντοκιμαντέρ, βάζοντας τον Σπέισι να μας
αφηγηθεί την ιστορία του «μεγάλου κακού».
Ο ίδιος ενσάρκωσε το ρόλο με όλον του τον ψυχισμό, οργώνοντας με νεύρο τη
σκηνή, με το αριστερό του πόδι εγκλωβισμένο σε δαγκάνες νάρθηκα σε μια
ερμηνεία εξωτερικής ενεργητικότητας.
Όχι ο Κέβιν Σπέισι δεν μας απογοήτευσε.
Πολύ δε περισσότερο ο Σαίξπηρ που μπορεί να ξαναδιαβάζεται με νέο τρόπο
κάθε εποχή.
Ο Σαμ Μέντες, αντανακλώντας τη δική μας εποχή, διάλεξε να μας παρουσιάσει
έναν ειδεχθή δικτάτορα με «επικοινωνιακό χάρισμα», θέλοντας προφανώς να
επισημάνει ότι το «αυγό του φιδιού» εκκολάπτεται από το θερμό περιβάλλον ,
πριν γεννήσει τον δηλητηριώδη ηγέτη.
ΑΘΗΝΑ 6-9-2011
ΜΟΣΧΟΧΩΡΙΤΟΥ ΟΛΓΑ
ΜΟΣΧΟΧΩΡΊΤΟΥ ΟΛΓΑ