«Η ΦΩΛΙΑ ΤΟΥ ΚΟΥΚΟΥ»
ΤΟΥ ΝΤΕΗΛ ΒΑΣΣΕΡΜΑΝ
ΣΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΝΕΟ ΡΙΑΛΤΟ
ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ ΒΛΑΔΙΜΗΡΟΥ ΚΥΡΙΑΚΙΔΗ
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΕΡΡΙΚΟΥ ΜΠΕΛΙΕ
Υπάρχει μια ολόκληρη μυθολογία που κουβαλάει πίσω του το έργο «Η Φωλιά του
Κούκου» . Γραμμένο ως μυθιστόρημα από τον Κεν Κέσεϋ πρωτοδημοσιεύεται το
1962, ανεβαίνει στο Μπροντγουέι το 1963 σε θεατρική διασκευή του Ντέηλ
Βάσσερμαν και μεταφέρεται στον κινηματογράφο σε σκηνοθεσία του Μίλος Φόρμαν
το 1975. Η αρχική επιτυχία του έργου γίνεται παγκόσμιος θρίαμβος στην
κινηματογραφική του εκδοχή.
Εμείς στην Ελλάδα ουσιαστικά γνωρίσαμε το έργο ακριβώς από την προβολή της
ταινίας στα τέλη της δεκαετίας του 1970. Ποιος δεν συγκλονίστηκε από τον
Τζακ Νίκολσον στον Μακ Μέρφυ και τη φοβερή φιγούρα του Ινδιάνου του
Ουίλλιαμ Ρέντφιλντ.
Την παράσταση του Εθνικού το 1976 πράγματι δεν την έχω υπόψη μου, αλλά η
παράσταση του 1987 με τον Νίκο Κούρκουλο ως Μακ Μέρφυ και την Αιμιλία
Υψηλάντη ως Ράτσεντ, έμεινε στη μνήμη όλων όσων την είδαν. Πάντως η
κινηματογραφική εκδοχή που προαναφέραμε παραμένει ως η πιο έντονη και
καταλυτική επαφή με το έργο, όχι μόνο γιατί ο κινηματογραφικός φακός
μεγενθύνει την σκληρότητα και την ψυχική κακοποίηση στο όνομα ενός
αφιλτράριστου ρεαλισμού, αλλά κυρίως λόγω του πολιτικού και ιδεολογικού
κλίματος της εποχής.
Πράγματι το έργο απηχεί το κίνημα αμφισβήτησης στην Αμερική του 1960 και
των αρχών του 70, το κίνημα που εκφράστηκε από την ποίηση των Μπίτνικ ή
από συγγραφείς σαν τον Κέρουακ. Κίνημα, που τα ψυχότροπα, το LSD και η
Μαριχουάνα δεν ήταν ουσίες για να αποφύγει κανείς την πραγματικότητα, αλλά
να την βιώσει βαθύτερα, να ξεπεράσει το επίπεδο του συνειδητού, να φέρει
στην επιφάνεια τον άγνωστο κόσμο του υποσυνείδητου. Το κίνημα της
ψυχεδέλιας ήταν ένα πολιτικό κίνημα και ως τέτοιο αντιμετωπίστηκε και από
την Αμερικάνικη εξουσία.
«Η φωλιά του Κούκου» λοιπόν, φαίνεται να μιλάει για την ψυχική ασθένεια και
τις μεθόδους χειραγώγησης των ασθενών στα νοσηλευτικά ιδρύματα. Πράγματι
είναι γεγονός, ότι εκείνη την εποχή η ψυχιατρική και ο τρόπος άσκησής της
στους ασθενείς, είχε δεχτεί σκληρή κριτική τόσο από προοδευτικούς
επιστήμονες των εναλλακτικών τρόπων θεραπείας και προσέγγισης της ψυχικής
ασθένειας, όσο και από γενικότερα κινήματα διανοουμένων. Στην
πραγματικότητα όμως το έργο, πέρα από τον φαινομενικό του ρεαλισμό,
διευρύνει την έννοια του ασύλου, περιλαμβάνοντας σ΄αυτήν, ολόκληρη την
κοινωνία, με τους σύγχρονους μηχανισμούς κοινωνικού ελέγχου μέσω της
κοινωνικής αλλά και ατομικής συναίνεσης. Οι άνθρωποι παραιτούνται οι ίδιοι
από τα ατομικά τους δικαιώματα, που τα αναθέτουν σε τρίτους, ειδικούς, για
να τα ασκήσουν για λογαριασμό τους, αποδεχόμενοι το ρόλο του ασθενή. Μια
επανάσταση των «ασθενών» ενάντια στους «νοσηλευτές» τους, είναι η
επανάσταση των σύγχρονων «ποπολάρων» ενάντια στην εξουσία των «αρχόντων»,
που πια δεν είναι μόνο η συγκεντρωτική κρατική εξουσία, αλλά διαχέεται και
αφορά σ’ όλους αυτούς που ασκούν τον έλεγχο, επιβλέπουν στην τήρηση της
«υγείας» και συντηρούν τη φοβία της ελευθερίας.
Απ’ αυτήν την άποψη το έργο διαθέτει ακόμα επικαιρότητα, παρά τις αλλαγές
των τελευταίων 30 χρόνων σ’ Ευρώπη και Αμερική. Εχει βέβαια χαθεί η γοητεία
εκείνης της πρώτης ματιάς, μαζί με τη γενιά που ήλπιζε ότι η απόδραση από
το ψυχιατρείο θα σηματοδοτούσε και την απόδραση από την κόλαση της ζωής.
Ο Βλαδίμηρος Κυριακίδης συντόνισε μια δυνατή ομάδα που έφερε με χιούμορ και
τρυφερότητα επί σκηνής τον κόσμο «των τροφίμων», αυτών των διαφορετικών
πλασμάτων, των τρομαγμένων από την πολυσύνθετη και άγρια πραγματικότητα. Ο
ίδιος ερμήνευσε τον Μακ Μέρφυ με άνεση, χιούμορ και κινητικότητα, ίσως όμως
και με μια περιττή ευκολία. Ο Γιάννης Κοτσαρίνης κέντησε κυριολεκτικά το
ρόλο του Σκάνλον, αλλά και ο υπόλοιπος θίασος ( Πρ. Τοσουνίδης, Δημήτρης
Μενούνος, Εφη Μουρίκη, Γρηγόρης Ποιμενίδης, Πάνος Σταθακόπουλος, Χρήστος
Γιάνναρης, Στάθης Βούτος, Τόνια Ζησίμου), στήριξε μια παράσταση με
συναισθηματική ένταση και ζωντανές συγκρούσεις .
ΑΘΗΝΑ 12-11-03
ΟΛΓΑ ΜΟΣΧΟΧΩΡΙΤΟΥ