«ΚΟΙΝΟΣ ΛΟΓΟΣ» της Ελλης Παπαδημητρίου, σε Σκηνοθεσία Βαγγέλη
Θεοδωρόπουλου, στο Φεστιβάλ Αθηνών
Μνημόσυνο στους χαμένους;
Με φόντο μια ταπετσαρία παλιών φωτογραφιών, προσφιλών ανθρώπων που χάθηκαν
στη δίνη της ιστορίας του 20ου αιώνα όπως τη βίωσε τραυματικά η Ελλάδα και
οι Ελληνες της διασποράς, με ένα καντηλάκι να φωτίζει τη σέπια που κάλυπτε
τα πρόσωπά τους, πέντε γυναίκες ενθυμούνται το «οδοιπορικό τους στη ζωή και
το θάνατο», περιγράφουν πώς πέρασαν τις διακεκαυμένες ζώνες που τους έλαχαν
και με κλάματα, γέλια, συγκίνηση, τραγούδι και χορό, τιμούν όσους έθαψαν –
παιδιά, συζύγους, πατεράδες, μάνες κι αδέλφια – αλλά κι αποτιμούν την αξία
της δικής τους διάσωσης.
Μια τελετουργία από αυτές τις σύγχρονες Τρωαδίτισσες, ηττημένες αλλά
ζωντανές, για να μεταφέρουν από γενιά σε γενιά το μήνυμα.
Κάπως έτσι είδε ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος την θεατρική αφήγηση των ηρωίδων
της Ελλης Παπακωνσταντίνου. Συγκεκριμένα από τις 16 αφηγήσεις οι 12
προέρχονται από το έργο της (η συγγραφέας έφυγε από τη ζωή πριν δέκα
χρόνια) και οι 4 από διαφορετικές ιστορικές πηγές.
Ο Θεοδωρόπουλος προφανώς λόγω της συγκυρίας επανέφερε μια επιτυχημένη
παράσταση που πρωτοανέβασε το 1997 και επανέλαβε το 2004. Και κατά τη γνώμη
μου έκανε πολύ καλά. Αυτές οι αφηγήσεις πραγματικών ανώνυμων ανθρώπων
καλύπτουν όλη την ιστορία. Από τον ξεριζωμό του Πόντου, την Μικρασιατική
καταστροφή, τους παγκόσμιους πολέμους και τον εμφύλιο, στο φόντο της
μεγάλης ιστορίας, αναδείχνονται οι ανθρώπινες ιστορίες, τα τραύματα και τα
προσωπικά τους σημάδια.
Με άκρα λιτότητα και όπλο το ρεσιτάλ ηθοποιίας των εξαιρετικών ηθοποιών και
το λαϊκό τραγούδι στο στόμα, που πάντα έστρεξε τις αποδεκατισμένες γενιές,
αυτός ο «χορός των γυναικών», με το καθημερινό τους φόρεμα, μου θύμισε τις
γιαγιάδες της γειτονιάς μου τη δεκαετία του ’60, όταν τα απογεύματα έβγαζαν
τα σκαμνάκια τους στο πεζοδρόμιο και μιλούσαν ανάμεσα σε γέλια και δάκρυα
για τις οικογενειακές ιστορίες που τις πόναγαν.
Λυδία Κονιόρδου, έμπειρη τραγωδός, προσπάθησε να μιλήσει πιο γίηνα,
εξαιρετική όταν παραστατικά ξεχώριζε τα μέλη του νεκρού της παιδιού.
Μαρία Κατσανδρή, τόσο παρούσα – απούσα, φευγάτη ακόμα και στο ζεϊμπέκικο
του γιού της.
Αλλά και Μαρία Ουζουνίδου, σπασμένη κυριολεκτικά μετέφερε τον πόνο και σε
μας. Και φυσικά η Ελένη Κουκκίδου με την κομμένη ανάσα, ακόμα και η νεαρή
Παλαιολόγου, έφτιαξαν μια εξαιρετική λαϊκή χορογραφία που έφερε όλο το ήθος
μιας σπουδαίας παλαιάς γενιάς, που διδάσκει ακόμα την ανθρώπινη
αξιοπρέπεια. Αυτό το ήθος που έχουμε εξαιρετικά ανάγκη σήμερα.
ΜΟΣΧΟΧΩΡΙΤΟΥ ΟΛΓΑ